W uchwale z dnia 27 września 2012 r. Sąd  Najwyższy stwierdził, iż po wejściu w życie ustawy z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 131, poz. 1075) nie jest możliwe dokonanie wpisu w księdze wieczystej hipoteki umownej zwykłej na podstawie oświadczenia o jej ustanowieniu sporządzonego przed dniem 20 lutego 2011 r., jeżeli wniosek o wpis został złożony po tej dacie. Uchwała ta została podjęta na skutek zagadnienia prawnego, które ujawniło się na tle rozstrzygania apelacji w sprawie, w której sąd pierwszej instancji oddalił wniosek o wpis w księdze wieczystej hipoteki zwyklej. Sąd Rejonowy wskazał że podstawę żądania wpisu stanowiło oświadczenie w formie notarialnej wnioskodawcy o ustanowieniu hipoteki. Wnioskodawca został w drodze zarządzenia wezwany do przedłożenia oświadczenia o ustanowieniu hipoteki odpowiadającego aktualnie obowiązującym przepisom ustawy o księgach wieczystych i hipotece w zakresie rodzaju hipoteki, z jednoczesną modyfikacją w powyższym zakresie wniosku, czemu jednak nie wykonał.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd a quo podniósł, iż na mocy ustawy z 26 czerwca 2009r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2009r. poz. 1075), która weszła 20 lutego 2011r., doszło do zmiany w dotychczasowych unormowaniach ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w wyniku której – między innymi – zniesiony został podział na hipotekę zwykłą i kaucyjną oraz wprowadzono w to miejsce hipotekę opartą na konstrukcji dotychczasowej kaucyjnej. Jednocześnie, jak podkreślił Sąd, na podstawie art. 10 ust.2 wyżej powołanej ustawy do hipotek zwykłych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej stosuje się przepisy ustawy o księgach wieczystych(…) w dotychczasowym brzmieniu (…). Decydujące znaczenie w zakresie stosowania powołanego przepisu art. 10 ustawy nowelizującej winna mieć zatem chwila powstania hipoteki (czyli chwila wpływu wniosku do właściwego sądu).

Rozpoznając sprawę w drugiej instancji Sąd ad quem powziął poważne wątpliwości, uznając iż prawidłowe rozstrzygniecie niniejszej sprawy wymaga szerszego rozważenia charakteru przepisów międzyczasowych zawartych w treści art. 10 ustawy nowelizującej i ich stosunku do ogólnych reguł prawa międzyczasowego stosowanego do oceny ważności określonych czynności prawnych podjętych w dacie obowiązywania dawnych przepisów. Uzasadniając swój wniosek Sąd Okręgowy podniósł, iż podstawą oceny dopuszczalności konkretnej czynności prawnej na płaszczyźnie intertemporalnej staje się zasada tempus regit actum. Według tej zasady czynność prawną należy oceniać według przepisów, jakie obowiązują w chwili, w której czynność dokonano. W niniejszej sprawie oświadczenie o ustanowieniu hipoteki zostało złożone w okresie obowiązywania dawnego prawa, a wniosek o wpis wpłynął do Sądu już po wejściu w życie ustawy nowelizującej.

Artykuł opublikowany po raz pierwszy w dniu 9 października 2012 r.